1. Quy trình khảo sát hàm số và vẽ đồ thị
- 1.Tìm tập xác định của hàm số.
- 2.
Khảo sát sự biến thiên:
- Tính , tìm các điểm tại đó hoặc không xác định; xét dấu để suy ra chiều biến thiên.
- Tìm cực trị.
- Tìm các giới hạn tại vô cực, giới hạn vô cực và tìm tiệm cận (nếu có).
- Lập bảng biến thiên.
- 3.Vẽ đồ thị dựa vào bảng biến thiên, có xác định thêm một số điểm đặc biệt (giao với các trục toạ độ, …).
1.1 Vài điểm cần nhớ khi lập bảng biến thiên
- Nếu và hàm số liên tục trên thì đồ thị không có tiệm cận đứng.
- Nếu bị đứt quãng tại , cần tính và để biết hướng đi của từng nhánh.
- Điểm cực trị là nơi bảng biến thiên quay đầu; trên đồ thị là nơi đường cong đổi hướng đi lên/xuống.
1.2 Khi xét tiệm cận
- Tiệm cận đứng : thường xuất hiện khi và một trong hai giới hạn một phía của khi bằng hoặc .
- Tiệm cận ngang : nếu tồn tại sao cho hoặc .
Tiệm cận xiên : xét tùy theo chiều hoặc :
Nếu và hữu hạn thì là tiệm cận xiên.
Đồ thị không cắt tiệm cận đứng khi ; các nhánh có thể nằm về hai phía của nó. Với tiệm cận xiên, đường cong tiến dần sát đường thẳng. Nếu hàm số chẵn hoặc lẻ, có thể vẽ một nửa rồi đối xứng để đồ thị đúng hơn.
Kéo thử: chọn một hàm mẫu rồi kéo đường ngang lên xuống; số giao điểm chính là số nghiệm của phương trình , và nó đổi khi đi qua một giá trị cực trị.
Chủ đề: Biện luận số nghiệm của f(x) = m bằng đồ thị Mẫu: y = x^3 - 3x^2 + 2 Mẫu: y = -x^3 + 3x Mẫu: y = x^4 - 2x^2 - 1 Mẫu: y = -x^4 + 2x^2 Mẫu: y = (2x - 1)/(x + 1) Đường ngang: m = 1 (-6..6, bước 0.5) Khung: x -4..4, y -4..4 Đọc: nghiệm, cực trị, giao Oy, nhánh Thử: nghiem = 3 | Chọn m để phương trình có đúng 3 nghiệm Thử: nghiem = 1 | Chọn m để phương trình có đúng 1 nghiệm Thử: tiepxuc | Đặt đường y = m tiếp xúc đồ thị tại một điểm cực trị Thử: nghiem = 4 | Chọn hàm trùng phương rồi tìm m cho 4 nghiệm
Bật JavaScript để kéo thử đồ thị này.
Luyện phần này 0/4
Câu 1.Nhận biết Trong quy trình khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị của hàm số , bước đầu tiên cần thực hiện là:
Theo sơ đồ khảo sát hàm số, bước đầu tiên luôn là tìm tập xác định của hàm số, sau đó mới khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị.
Xem lại mục 1Câu 2.Thông hiểu Tâm đối xứng của đồ thị hàm số là điểm nào dưới đây?
Ta có , . Nghiệm của là , suy ra . Vậy tâm đối xứng của đồ thị hàm bậc ba đã cho là .
Xem lại mục 1Câu 3.Thông hiểu Đồ thị của hàm số cắt trục hoành tại điểm có tọa độ là:
Phương trình hoành độ giao điểm của đồ thị với trục hoành () là . Vậy đồ thị cắt trục hoành tại điểm .
Xem lại mục 1Câu 4.Vận dụng Tìm tất cả các giá trị thực của tham số để đường thẳng cắt đồ thị hàm số tại ba điểm phân biệt.
Xét hàm số có . Giá trị cực tiểu là và giá trị cực đại là . Đường thẳng cắt đồ thị tại ba điểm phân biệt khi và chỉ khi .
Xem lại mục 12. Ví dụ minh hoạ
Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị của hàm số .
Lời giải · 5 bước
Tập xác định . Hàm số liên tục trên , không có tiệm cận đứng. Ta có
Bước 2
hoặc .
Bước 3
Bảng biến thiên cho thấy:
- Hàm số đồng biến trên và , nghịch biến trên .
- Đạt cực đại tại , .
- Đạt cực tiểu tại , .
Bước 4
Vì và , hàm số không có tiệm cận ngang và tiệm cận xiên.
Bước 5
Ta vẽ đồ thị qua các điểm: điểm cực đại , điểm cực tiểu và điểm (tâm đối xứng của đồ thị, có hoành độ là nghiệm của ).
Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị của hàm số .
Lời giải · 7 bước
Tập xác định . Ta có
Bước 2
. Bảng biến thiên:
Bước 3
Suy ra hàm số đồng biến trên và , nghịch biến trên và .
- Cực đại tại , .
- Cực tiểu tại , .
Bước 4
Do , ta xét tiệm cận:
Bước 5
nên có tiệm cận đứng .
Bước 6
Khi , ta có và , nên là tiệm cận xiên.
Bước 7
Ta vẽ hai nhánh đồ thị, mỗi nhánh nằm trong góc phần tư thứ I và thứ III, đồng thời tiến dần tới hai tiệm cận và .
Từ đồ thị hàm số ở Ví dụ 1, hãy xác định khoảng giá trị của để .
Lời giải · 7 bước
Đây là dạng bài gắn thực tiễn khi ta cần tìm thời điểm, mức sản xuất hoặc ngưỡng nào đó sao cho đại lượng mô hình hóa bởi đồ thị mang giá trị dương. Ta giải bất phương trình
Bước 2
Xét . Ta có
Bước 3
nên nghiệm là
Bước 4
Sắp xếp nghiệm:
Bước 5
Vì đa thức bậc ba có hệ số của dương và ba nghiệm phân biệt nên dấu của được xác định như sau:
Bước 6
Vậy khi
Bước 7
Trên đồ thị, đó là các phần nằm phía trên trục hoành.
Luyện theo dạng đề tốt nghiệp 0/8
Phần I · Trắc nghiệm
Câu 1.Thông hiểu Tâm đối xứng của đồ thị hàm số là điểm có tọa độ:
Đồ thị hàm phân thức bậc nhất trên bậc nhất có tâm đối xứng là giao điểm của hai đường tiệm cận. Tiệm cận đứng là , tiệm cận ngang là , nên tâm đối xứng là điểm .
Xem lại mục 1Câu 2.Thông hiểu Khi khảo sát hàm số đa thức bậc ba (), khẳng định nào sau đây là đúng?
Hàm số đa thức bậc ba xác định và liên tục trên , đồng thời và đều không hữu hạn nên đồ thị không có tiệm cận đứng, tiệm cận ngang và tiệm cận xiên.
Xem lại mục 1Câu 3.Vận dụng Cho hàm số . Khoảng cách giữa hai điểm cực trị của đồ thị hàm số đã cho bằng:
Tập xác định . Ta có . Đồ thị có điểm cực đại và điểm cực tiểu . Khoảng cách .
Xem lại mục 1Câu 4.Vận dụng Cho hàm số . Tập nghiệm của bất phương trình (tức là tập hợp các hoành độ mà đồ thị nằm phía trên trục hoành) là:
Ta phân tích . Vì với mọi và chỉ bằng tại nên và , tức là .
Xem lại mục 1Phần II · Đúng / sai
Câu 5.Thông hiểu Cho hàm số có đồ thị . Xét tính đúng sai của các khẳng định sau:
- a) a) Tập xác định của hàm số là và đồ thị cắt trục tung tại điểm .
- b) b) Hàm số đồng biến trên khoảng .
- c) c) Tâm đối xứng của đồ thị là điểm .
- d) d) Đường thẳng cắt đồ thị tại điểm phân biệt.
a) Đúng vì hàm đa thức có và . b) Sai vì trên nên hàm số nghịch biến trên . c) Đúng vì và . d) Sai vì và , nên đường thẳng tiếp xúc với đồ thị tại điểm cực đại và cắt nhánh còn lại tại điểm, tổng cộng chỉ có giao điểm.
Xem lại mục 1Câu 6.Vận dụng Cho hàm số có đồ thị . Xét tính đúng sai của các khẳng định sau:
- a) a) Tập xác định của hàm số là .
- b) b) Hàm số không có điểm cực trị.
- c) c) Đồ thị có tiệm cận đứng là và tiệm cận xiên là .
- d) d) Đường thẳng luôn cắt đồ thị tại hai điểm phân biệt với mọi .
a) Đúng vì điều kiện xác định là . b) Sai vì có hoặc , nên hàm số có hai điểm cực trị là và . c) Đúng vì và . d) Sai vì và , nên với đường thẳng không cắt đồ thị .
Xem lại mục 1Phần III · Trả lời ngắn
Câu 7.Thông hiểu Biết tâm đối xứng của đồ thị hàm số là điểm . Tính giá trị của tổng .
Ta có , . Thay vào hàm số được , nên tâm đối xứng là . Vậy .
Xem lại mục 1Câu 8.Vận dụng Có bao nhiêu giá trị nguyên của tham số để phương trình có đúng nghiệm thực phân biệt?
Xét hàm số có hoặc . Ta có và . Phương trình có nghiệm phân biệt khi và chỉ khi . Do nên , có giá trị nguyên.
Xem lại mục 1