Bài 34. Phát triển bền vững

1. Khái niệm phát triển bền vững

Nói cách khác, phát triển bền vững là sự phát triển kinh tế gắn liền với công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Sự phát triển đó phải nằm trong giới hạn của thiên nhiên: không được khai thác vượt quá khả năng tái tạo của tài nguyên, không vượt quá sức chịu tải của môi trường.

2. Vì sao cần phát triển bền vững?

1. 1.
   Con người phụ thuộc vào thiên nhiên. Môi trường cung cấp tài nguyên, tiếp nhận chất thải, duy trì sự sống; con người chỉ là một thành phần của hệ sinh thái, nếu phá huỷ môi trường thì cũng tự đe doạ sự tồn tại của chính mình.
2. 2.
   Tài nguyên thiên nhiên có hạn. Rừng, đất, nước, sinh vật và nhiều loài bị khai thác vượt quá khả năng tự phục hồi; Trái Đất có sức chịu tải hữu hạn. Phát triển vượt giới hạn đó sẽ gây cạn kiệt tài nguyên và mất cân bằng sinh thái.
3. 3.
   Suy thoái môi trường tác động ngược lại con người. Thiên tai, biến đổi khí hậu, dịch bệnh, mất an ninh lương thực và xung đột vì tài nguyên đều bắt nguồn từ việc phát triển thiếu bền vững, làm tăng nghèo đói và bất bình đẳng.

Vì vậy, phát triển bền vững là xu hướng tất yếu: chỉ có thể duy trì sự phát triển lâu dài khi kinh tế, xã hội và môi trường phát triển đồng bộ, không "phát triển trước, xử lí sau".

3. Hậu quả của việc phát triển thiếu bền vững

• Ô nhiễm môi trường: nước, không khí, đất và sinh vật bị phá huỷ, chất lượng cuộc sống giảm sút.
• Suy giảm, cạn kiệt tài nguyên: rừng bị khai thác quá mức, đất trồng suy thoái, nước ngầm cạn kiệt.
• Suy giảm đa dạng sinh học: nhiều loài bị đe doạ, tuyệt chủng; hệ sinh thái mất cân bằng.
• Biến đổi khí hậu và thiên tai cực đoan: hạn hán, sa mạc hoá, lũ quét, ngập mặn.
• Ảnh hưởng kinh tế - xã hội: chi phí khắc phục lớn, nghèo đói gia tăng, sức khoẻ cộng đồng bị đe doạ; thế hệ tương lai phải gánh chịu hậu quả.

4. Các giải pháp phát triển bền vững

1. 1.
   Chuyển đổi mô hình phát triển: chuyển sang tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn; giảm phát thải, đổi mới công nghệ sản xuất; phát triển năng lượng tái tạo (Mặt Trời, gió, sinh khối); áp dụng công nghệ sạch, sản xuất sạch hơn.
2. 2.
   Quản lí tài nguyên hợp lí: khai thác theo khả năng tái tạo, tiết kiệm nguyên liệu; bảo vệ rừng, đất, nước ngầm; xử lí chất thải theo nguyên tắc giảm thiểu – tái sử dụng – tái chế (3R).
3. 3.
   Bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi hệ sinh thái: mở rộng hệ thống khu bảo tồn, xây dựng hành lang sinh thái; phục hồi rừng, đất ngập nước, nguồn lợi sinh vật.
4. 4.
   Phát triển nông nghiệp bền vững và kiểm soát gia tăng dân số: canh tác hữu cơ, luân canh, xen canh, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lí, phòng trừ sinh học; quy mô dân số phù hợp với khả năng cung cấp tài nguyên.
5. 5.
   Giáo dục và nâng cao nhận thức: để mỗi người nhận thức rõ vai trò của mình, tự giác thay đổi hành vi sinh hoạt và tiêu dùng.
6. 6.
   Hoàn thiện pháp luật và cơ chế quản lí: xây dựng chiến lược, quy hoạch; tổ chức đánh giá tác động môi trường, đánh giá môi trường chiến lược; xử lí nghiêm vi phạm.
7. 7.
   Hợp tác quốc tế: cùng thực hiện 17 mục tiêu phát triển bền vững và các công ước toàn cầu về biến đổi khí hậu, đa dạng sinh học.

5. Mục tiêu phát triển bền vững toàn cầu

Năm 2015, Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững, gồm 17 mục tiêu và 169 mục tiêu cụ thể, áp dụng từ năm 2016 đến năm 2030.

6. Ý nghĩa và vận dụng

Phát triển bền vững giúp các quốc gia lựa chọn con đường phát triển phù hợp với điều kiện tự nhiên, tránh chi phí khắc phục lớn; đồng thời nâng cao chất lượng sống cho người dân hiện nay và bảo đảm tương lai cho thế hệ sau. Ở nước ta, việc chuyển đổi sang nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, bảo vệ môi trường và cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 là những bước đi cụ thể hướng tới phát triển bền vững.

Mỗi học sinh cũng có thể hành động: tiết kiệm điện và nước, phân loại rác, hạn chế túi ni-lông và sản phẩm nhựa dùng một lần, chọn phương tiện công cộng, tham gia trồng cây và bảo vệ đa dạng sinh học.

7. Vận dụng nhanh