1. Ý chính (khung)
Bài học yêu cầu em chọn một trong hai chủ đề: tuyên truyền sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên hoặc tuyên truyền bảo vệ môi trường ở địa phương. Kết quả cần đạt là một sản phẩm tuyên truyền phù hợp với đối tượng nhận thông tin, trên cơ sở vận dụng kiến thức đã học về tài nguyên thiên nhiên và môi trường.
- Sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên là khai thác, dùng tài nguyên đúng với khả năng phục hồi, tiết kiệm, hạn chế lãng phí và suy thoái, hướng đến phát triển bền vững.
- Bảo vệ môi trường là giữ cho môi trường trong lành, phòng ngừa và khắc phục ô nhiễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện chất lượng môi trường.
Sản phẩm tuyên truyền có thể là tờ rơi, băng rôn, pano, khẩu hiệu, tiểu phẩm, kịch bản ngắn, bài phát biểu, bài đăng trên mạng xã hội hoặc đoạn phim ngắn.
- 1.Xác định chủ đề, đối tượng và địa bàn cần tuyên truyền.
- 2.Thu thập thông tin: khảo sát, tra cứu, phỏng vấn, ghi chép số liệu (ghi rõ năm, đơn vị, phạm vi).
- 3.Phân tích thực trạng: chỉ ra thế mạnh, hạn chế, nguyên nhân và hệ quả.
- 4.Xây dựng sản phẩm tuyên truyền: chọn thông điệp, hình thức thể hiện, ngôn ngữ phù hợp.
- 5.Triển khai tuyên truyền, thu thập phản hồi, đánh giá và điều chỉnh nội dung.
2. Các nhân tố ảnh hưởng / thế mạnh và hạn chế
Khi phân tích một vấn đề tài nguyên hoặc môi trường ở địa phương, cần xem xét các nhân tố chính sau:
- Điều kiện tự nhiên: hệ sinh thái, đất, nước, rừng, biển, khoáng sản; khả năng tự phục hồi và giới hạn chịu tải của môi trường.
- Hoạt động kinh tế: nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ, du lịch, đô thị hoá.
- Đời sống xã hội: dân số, ý thức cộng đồng, năng lực quản lí và chính sách, pháp luật.
Thế mạnh thường gặp gồm nguồn tài nguyên phong phú, nguồn lao động, điều kiện tự nhiên thuận lợi, chính sách khuyến khích bảo vệ môi trường, các mô hình sản xuất sạch hơn và kinh tế tuần hoàn.
Hạn chế thường gặp gồm khai thác quá mức, sử dụng lãng phí, ô nhiễm nguồn nước, đất, không khí, rác thải tập trung ở đô thị, suy giảm đa dạng sinh học, thiếu cơ sở xử lí và nhận thức chưa đồng đều trong cộng đồng.
3. Hiện trạng phát triển và phân bố
Hiện trạng cần được trình bày qua thông tin thu thập được về tình hình sử dụng tài nguyên thiên nhiên và chất lượng môi trường. Đó có thể là hiện trạng sử dụng đất, nước, rừng, biển, khoáng sản; hoặc là ô nhiễm, rác thải, suy giảm đa dạng sinh học, biến đổi cục bộ của khí hậu.
Cần xác định rõ phân bố vấn đề theo không gian: giữa vùng nông thôn, đô thị, ven đô, vùng biển hoặc ven biển; giữa các khu vực trong xã, phường. Đồng thời, cần mô tả theo thời gian để thấy xu hướng thay đổi.
Khi sử dụng số liệu, phải ghi rõ năm, đơn vị, phạm vi và cần kiểm chứng từ nguồn tin cậy. Không nên đưa số liệu không chắc chắn vào sản phẩm tuyên truyền.
Một bảng gợi ý để tổng hợp thông tin:
| Nội dung cần thu thập | Gợi ý chi tiết (ghi rõ năm, đơn vị) |
|---|---|
| Tài nguyên nổi bật của địa phương | Đất, nước, rừng, biển, khoáng sản; mức độ khai thác |
| Vấn đề môi trường | Ô nhiễm, rác thải, suy giảm đa dạng sinh học |
| Nguyên nhân | Sản xuất, đời sống, ý thức cộng đồng, quản lí |
| Nhóm chịu tác động | Người dân, học sinh, người lao động, khách du lịch |
| Giải pháp gợi ý | Tiết kiệm, tái sử dụng, tái chế, trồng và chăm sóc cây |
4. Định hướng phát triển
Định hướng cho sản phẩm tuyên truyền và hành động có thể tập trung vào các điểm sau:
- 1.Thông điệp rõ ràng: chỉ một hành vi hoặc một nhóm hành vi cụ thể cần người xem thực hiện.
- 2.Nội dung phù hợp đối tượng: khác nhau giữa học sinh, người dân, hộ kinh doanh nhỏ và khách du lịch.
- 3.Bố cục, hình thức sinh động: kết hợp hình ảnh, số liệu minh hoạ, câu khẩu hiệu ngắn gọn, dễ nhớ, dễ làm theo.
- 4.Đề xuất hành động khả thi: tiết kiệm điện và nước, phân loại rác tại nguồn, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, tái sử dụng đồ dùng, trồng cây xanh, không xả thải ra sông hồ.
- 5.Kênh tuyên truyền: phát tờ rơi, dán pano trong trường hoặc nhà văn hóa, tiểu phẩm, phát thanh, mạng xã hội của tập thể lớp, trường.
Cần tổ chức thu thập phản hồi sau khi tuyên truyền: người xem hiểu được bao nhiêu, đồng tình ra sao, có chuyển sang hành động thực tế hay không.
Mọi khẳng định trong sản phẩm cần có cơ sở. Nếu sử dụng bảng số liệu hoặc biểu đồ, phải nêu rõ năm, đơn vị, nguồn; không dùng số liệu chưa kiểm chứng.
5. Câu hỏi ôn tập, kĩ năng đọc bảng số liệu, biểu đồ có gợi ý
Khi chọn một vấn đề để tuyên truyền, em cần xác định những thông tin nào để chứng minh vấn đề là có thật và đang diễn ra ở địa phương?
Gợi ý trả lời
xác định đối tượng (tài nguyên nào, vấn đề môi trường nào); nêu địa điểm, phạm vi, nhóm người chịu tác động; thu thập số liệu, hình ảnh, ý kiến của người dân và cơ quan chức năng; ghi rõ thời điểm thu thập để thấy xu hướng thay đổi.
Một bảng số liệu về hiện trạng môi trường địa phương có các cột: chỉ tiêu, đơn vị tính, giá trị theo năm. Em cần những bước nào để từ đó rút ra thông điệp tuyên truyền?
Gợi ý trả lời
đọc tên bảng, nguồn và năm; xác định đơn vị của từng chỉ tiêu; so sánh giá trị giữa các năm để nhận xu hướng tăng, giảm hoặc ổn định; nếu có nhiều địa điểm thì so sánh theo không gian; nếu có quy chuẩn thì đối chiếu để đánh giá mức độ nghiêm trọng; chuyển thành biểu đồ đơn giản và ý chính dễ hiểu. Không nên chỉ nêu một con số cao nhất mà không so sánh với bối cảnh chung.
Nêu ba hành vi cụ thể có thể truyền thông ngay tại trường học để góp phần sử dụng hợp lí tài nguyên và bảo vệ môi trường.
Gợi ý trả lời
tiết kiệm điện, nước; phân loại rác tại nguồn; hạn chế đồ nhựa dùng một lần; tái sử dụng sách vở, đồ dùng học tập; trồng và chăm sóc cây xanh trong khuôn viên.