Bài 33. Phát triển kinh tế và đảm bảo quốc phòng an ninh ở Biển Đông và các đảo, quần đảo

1. Thế mạnh và hạn chế trong phát triển kinh tế

1.1 Thế mạnh

• Vị trí địa lí chiến lược: Biển Đông là cửa ngõ kết nối Thái Bình Dương với Ấn Độ Dương, đồng thời nằm trên tuyến hàng hải quốc tế nhộn nhịp. Vị trí này thuận lợi xây dựng các cảng biển nước sâu, phát triển vận tải biển, dịch vụ logistics và hội nhập kinh tế quốc tế.
• Nguồn tài nguyên sinh vật phong phú: Hệ sinh thái biển đa dạng gồm rừng ngập mặn, thảm cỏ biển, rạn san hô; nguồn hải sản lớn với nhiều loài có giá trị như cá ngừ, tôm, mực, tạo cơ sở cho khai thác, nuôi trồng và chế biến xuất khẩu.
• Điều kiện tự nhiên và cảnh quan du lịch: Bờ biển dài, nhiều bãi biển, đảo đá vôi và đảo san hô có cảnh quan độc đáo, khí hậu ấm áp phù hợp với du lịch nghỉ dưỡng và du lịch sinh thái biển, đảo.
• Tài nguyên khoáng sản: Thềm lục địa có tiềm năng dầu khí và một số khoáng sản như cát biển, titan; khai thác hợp lí sẽ tạo nguồn thu lớn cho ngân sách và thúc đẩy các ngành liên quan.
• Vị trí thuận lợi phát triển cảng biển, logistics: Nhiều vịnh, cửa sông sâu, có thể tiếp nhận tàu cỡ lớn, hỗ trợ mạnh cho hệ thống giao thông đa phương thức kết nối vùng biển với đất liền.

1.2 Hạn chế

• Thiên tai và biến đổi khí hậu: Bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn, triều cường và nước biển dâng gây xói lở bờ biển, đe doạ đảo thấp, công trình cũng như đời sống cư dân.
• Đặc thù đảo, quần đảo: Các đảo thường nhỏ, thiếu nước ngọt, đất nông nghiệp hạn chế, khó bố trí sản xuất quy mô lớn; cư dân phụ thuộc nhiều vào đất liền trong cung ứng điện, nước, thực phẩm.
• Khoảng cách xa đất liền: Chi phí vận chuyển nguyên vật liệu, tiêu thụ sản phẩm cao; ngư dân đánh bắt xa bờ cần tàu lớn, thiết bị thông tin và logistics hậu cần để đảm bảo hiệu quả, an toàn.
• Thách thức an ninh và môi trường: Tình hình an ninh khu vực và tranh chấp chủ quyền diễn biến phức tạp; hoạt động hải tặc, buôn lậu, vận chuyển ma túy và ô nhiễm rác thải nhựa ảnh hưởng đến an ninh, môi trường biển.

2. Hiện trạng phát triển kinh tế và phân bố

Các ngành kinh tế biển ở Biển Đông và các đảo, quần đảo đang phát triển đa dạng theo hướng khai thác hợp lí và bảo vệ môi trường.

• Khai thác và nuôi trồng thủy sản: Đánh bắt xa bờ phát triển mạnh; ngư dân từng bước chuyển đổi tàu gỗ sang tàu vỏ thép, trang bị máy móc và thiết bị hiện đại. Nuôi trồng thủy sản mở rộng ở vùng ngập mặn ven biển và các vịnh biển; các hình thức nuôi lồng bè, nuôi tôm hùm tại chỗ, nuôi nghêu sò ngày càng phổ biến.
• Du lịch biển, đảo: Các tour tham quan đảo, nghỉ dưỡng bãi biển, du lịch sinh thái rừng ngập mặn, lặn ngắm san hô thu hút nhiều du khách; du lịch góp phần tạo việc làm và chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng biển.
• Dịch vụ cảng biển và vận tải: Xây dựng các cảng nước sâu tiếp nhận tàu vận tải biển cỡ lớn; vận tải hàng hoá quốc tế và hệ thống logistics hình thành dọc các trục giao thông ven biển, gắn với cảng biển và khu công nghiệp.
• Khai thác khoáng sản: Thăm dò, khai thác dầu khí trên thềm lục địa được thực hiện chặt chẽ theo pháp luật Việt Nam và luật quốc tế, mang lại nguồn thu quan trọng.
• Phân bố: Hoạt động kinh tế biển tập trung ở dải ven biển và các đảo gần bờ của cả nước, mạnh nhất quanh các cảng biển, đô thị, khu kinh tế ven biển; ở các đảo, quần đảo thì còn mang tính thưa thớt do điều kiện tự nhiên và hạ tầng còn hạn chế.

3. Đảm bảo quốc phòng an ninh trên biển

• Giữ vững chủ quyền biển, đảo là nhiệm vụ then chốt; xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng nhân dân kết hợp với thế trận an ninh nhân dân trên địa bàn biển, đảo.
• Tăng cường năng lực cảnh giới, kiểm soát biển; bảo vệ ngư dân, tàu thuyền hoạt động trên vùng biển thuộc chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán của Việt Nam.
• Phối hợp phát triển kinh tế với quốc phòng an ninh: xây dựng các khu kinh tế – quốc phòng; hoàn thiện cơ chế hỗ trợ ngư dân bám biển, giữ vững sinh kế và chủ quyền.
• Đấu tranh phòng chống tội phạm: ma túy, buôn người, hải tặc, khủng bố; bảo vệ an ninh trật tự, an toàn hàng hải và tài nguyên môi trường biển.

4. Định hướng phát triển bền vững

1. 1.
   Phát triển kinh tế biển xanh, bền vững: Khai thác hợp lí tài nguyên; bảo vệ đa dạng sinh học, môi trường biển, đảo; ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số trong quản lí và sản xuất.
2. 2.
   Gắn kết kinh tế với quốc phòng an ninh: Bố trí sản xuất, dân cư phù hợp với yêu cầu giữ vững chủ quyền; hoàn thiện thể chế, chính sách hỗ trợ ngư dân và khu vực biên đảo.
3. 3.
   Đầu tư cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực: Xây dựng cảng biển, logistics, năng lượng tái tạo trên biển; nâng cao chất lượng đào tạo nghề, y tế, giáo dục và đời sống vật chất, tinh thần người dân vùng biển đảo.
4. 4.
   Mở rộng hợp tác quốc tế: Hợp tác khai thác bền vững, bảo vệ môi trường, an ninh hàng hải ở Biển Đông trên cơ sở luật pháp quốc tế, nhất là Công ước Luật Biển 1982; giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hoà bình, tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ.

5. Câu hỏi ôn tập và kĩ năng đọc bảng số liệu