Bài 30. Phát triển kinh tế – xã hội ở Đông Nam Bộ

1. Ý chính

Vùng Đông Nam Bộ là bộ phận chủ yếu của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, đóng góp lớn nhất vào GDP và thu ngân sách của cả nước. Đây là nơi chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhanh và đi đầu cả nước về công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đô thị hoá.

Đặc điểm nhận dạng cơ bản của vùng:

• Tăng trưởng kinh tế nhanh, GRDP bình quân đầu người cao nhất nước.
• Cơ cấu kinh tế lệch mạnh về công nghiệp – xây dựng và dịch vụ; nông nghiệp chiếm tỉ trọng nhỏ.
• Dân cư đông, lao động có trình độ tay nghề, kinh nghiệm sản xuất.
• Đô thị hoá sớm, mạng lưới đô thị lớn và dày đặc.

2. Thế mạnh và hạn chế

2.1 Thế mạnh

1. 1.
   Vị trí địa lí thuận lợi: là cửa ngõ kết nối giữa các vùng kinh tế với thế giới, nằm trên nhiều trục giao thông huyết mạch; có bờ biển và cảng biển lớn.
2. 2.
   Tài nguyên thiên nhiên: đất badan, đất xám diện tích lớn, khí hậu cận xích đạo thuận lợi cho cây công nghiệp lâu năm; dầu khí ở thềm lục địa; vật liệu xây dựng (sét, cao lanh, đá); vùng biển giàu hải sản; tiềm năng thuỷ điện trên sông Đồng Nai.
3. 3.
   Cơ sở hạ tầng phát triển: hệ thống giao thông đường bộ, đường biển, đường hàng không hiện đại; mạng lưới điện, cấp thoát nước, viễn thông tương đối đồng bộ.
4. 4.
   Nguồn nhân lực tốt: dân cư đông, lao động làm việc chủ yếu ở công nghiệp, xây dựng và dịch vụ; có trình độ học vấn cao hơn bình quân cả nước.
5. 5.
   Thị trường và thu hút đầu tư mạnh: nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao; năng lực hấp thụ vốn đầu tư trong và ngoài nước lớn.

2.2 Hạn chế

1. 1.
   Thiên tai, biến đổi khí hậu: mùa khô kéo dài gây thiếu nước, xâm nhập mặn, ngập lụt đô thị, nước biển dâng, sạt lở bờ biển.
2. 2.
   Áp lực môi trường: ô nhiễm không khí, nước, đất do phát triển công nghiệp và đô thị nhanh; khai thác tài nguyên chưa hợp lí.
3. 3.
   Áp lực hạ tầng, đất ở và việc làm: tăng trưởng đô thị và dân số tạo áp lực lớn lên giao thông, nhà ở, dịch vụ công; chênh lệch phát triển giữa các địa phương trong vùng còn lớn.

3. Hiện trạng phát triển và phân bố

3.1 Kinh tế

• Cơ cấu kinh tế: chuyển dịch mạnh theo hướng công nghiệp – dịch vụ. Nông nghiệp giảm nhanh; công nghiệp – xây dựng và dịch vụ chiếm tỉ trọng rất lớn.
• Công nghiệp: là ngành then chốt; các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao phân bố nhiều ở Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai. Ngành mũi nhọn: chế biến chế tạo, điện tử, cơ khí, hoá chất, dệt may, da giày, thực phẩm; khai thác dầu khí, điện (trong đó có cụm điện Phú Mỹ).
• Dịch vụ: phát triển mạnh, đa dạng. Thương mại, bất động sản, tài chính – ngân hàng, vận tải – kho bãi, thông tin liên lạc, du lịch. Vùng có nhiều cảng biển, cảng hàng không lớn của cả nước; du lịch biển đảo, văn hoá lịch sử, du lịch sinh thái và MICE phát triển.
• Nông nghiệp: diện tích giảm nhưng năng suất, chất lượng và hiệu quả tăng. Cây công nghiệp dài ngày (cao su, cà phê, điều), cây ăn quả, rau màu, chăn nuôi và thủy sản phát triển theo hướng hàng hoá, công nghệ cao, gắn với đô thị.

3.2 Xã hội và đô thị hoá

• Dân số lớn, chất lượng dân số được cải thiện; lao động chuyển dịch mạnh từ nông nghiệp sang công nghiệp, dịch vụ.
• Đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng lên; tỉ lệ hộ nghèo giảm.
• Hệ thống y tế, giáo dục, văn hoá phát triển, đáp ứng nhu cầu xã hội ngày càng cao.
• Đô thị hoá sớm và cao; nhiều đô thị lớn, đô thị loại đặc biệt và loại 1. Mạng lưới đô thị phân bố dày đặc hai bên các trục giao thông.

4. Định hướng phát triển

1. 1.
   Phát triển kinh tế – xã hội đồng bộ, nhanh và bền vững; gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường.
2. 2.
   Phát triển công nghiệp hiện đại, dịch vụ chất lượng cao, nông nghiệp đô thị và công nghệ cao; đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh.
3. 3.
   Phát triển vùng trở thành động lực tăng trưởng của cả nước; hình thành các trung tâm công nghiệp, dịch vụ, logistics, tài chính – ngân hàng hiện đại.
4. 4.
   Thu hút đầu tư nước ngoài chất lượng cao, có chọn lọc về công nghệ, bảo vệ môi trường; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đổi mới khoa học – công nghệ.
5. 5.
   Hoàn thiện hệ thống kết nối hạ tầng giao thông, đô thị, năng lượng; thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các địa phương trong vùng.
6. 6.
   Chủ động ứng phó biến đổi khí hậu, phòng chống thiên tai, sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường.
7. 7.
   Bảo đảm an sinh xã hội, phát triển con người toàn diện, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân.

5. Câu hỏi ôn tập và kĩ năng đọc bảng số liệu, biểu đồ