Bài 25. Phát triển kinh tế – xã hội ở Đồng bằng sông Hồng

1. Ý chính của bài học

2. Vị trí, tự nhiên và cộng đồng dân cư

• Vùng nằm ở phía bắc, giáp Trung du và miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ và vịnh Bắc Bộ; có Thủ đô Hà Nội, nằm trên các hành lang kinh tế, gần các nước Đông Á.
• Địa hình chủ yếu là châu thổ bằng phẳng, thoải dần ra biển; đất phù sa màu mỡ thuận lợi trồng lúa, cây ăn quả, rau màu và nuôi trồng thủy sản.
• Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, có mùa đông lạnh: mùa hè nóng ẩm, mưa nhiều; mùa đông lạnh cho phép phát triển vụ đông với nhiều cây ưa lạnh (rau, hoa ôn đới).
• Sông Hồng cùng hệ thống sông ngòi, kênh rạch dày đặc, vừa phục vụ tưới tiêu, giao thông thủy, vừa bồi đắp phù sa.
• Tài nguyên sinh vật ở đất liền, vùng ven biển và vịnh Bắc Bộ tương đối phong phú; khoáng sản không nhiều, đáng kể có than (Quảng Ninh), đá vôi, sét, cao lanh.
• Dân cư đông đúc, mật độ cao; tập trung nhiều dân tộc, trong đó chủ yếu là người Kinh; đô thị hoá nhanh với nhiều đô thị lớn.

3. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội

3.1 Thế mạnh

1. 1.
   Điều kiện tự nhiên: đồng bằng rộng, phẳng, đất phù sa màu mỡ, nguồn nước ngọt dồi dào, khí hậu thuận lợi: thâm canh lúa năng suất cao (hai vụ lúa) và phát triển vụ đông thành vụ sản xuất chính.
2. 2.
   Dân cư và lao động: nguồn lao động dồi dào; nhiều trí thức, kĩ sư, công nhân lành nghề; kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp lâu đời, nhiều làng nghề truyền thống.
3. 3.
   Vị trí và hạ tầng: vị trí giao thông đường thủy, đường bộ, đường biển và đường không thuận lợi; có cảng biển, sân bay, mạng lưới giao thông kết nối vùng và quốc tế; hệ thống đô thị, thương mại, tài chính phát triển.
4. 4.
   Thị trường và vốn: thu nhập bình quân đầu người tương đối cao, sức mua lớn; nguồn vốn tích luỹ và thu hút đầu tư mạnh.

3.2 Hạn chế

1. 1.
   Thiên tai: chịu ảnh hưởng bão, mưa lũ, ngập úng cục bộ ở vùng trũng, hạn hán, xâm nhập mặn ở ven biển; biến đổi khí hậu làm gia tăng rủi ro.
2. 2.
   Môi trường: ô nhiễm nguồn nước, không khí từ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt đô thị; áp lực lên đất canh tác do chuyển đổi sang công nghiệp - đô thị.
3. 3.
   Nguồn nhân lực: tỉ trọng lao động qua đào tạo tăng nhưng còn thấp so với yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
4. 4.
   Kết cấu hạ tầng và quy hoạch: ùn tắc giao thông, quá tải một số khu vực đô thị, còn chênh lệch phát triển giữa các địa phương trong vùng.

4. Hiện trạng phát triển và phân bố

• Kinh tế vùng tăng trưởng khá; cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh: nông nghiệp giảm tỉ trọng, công nghiệp - xây dựng và dịch vụ chiếm phần lớn giá trị sản xuất và lao động.
• Các ngành kinh tế vận dụng thế mạnh như sau.

• Phân bố không gian: hoạt động công nghiệp và dịch vụ tập trung ở Hà Nội, Hải Phòng, các đô thị trung tâm và khu công nghiệp; nông nghiệp phân bố ở châu thổ và vùng ven biển.
• Xu hướng: chuyển dịch đất nông nghiệp sang công nghiệp - đô thị và dịch vụ, làm thay đổi cơ cấu kinh tế, cơ cấu không gian từng địa phương.

5. Định hướng phát triển

1. 1.
   Phát huy thế mạnh về vị trí, hạ tầng giao thông kết nối quốc tế, nguồn nhân lực chất lượng cao và thị trường lớn.
2. 2.
   Đẩy nhanh công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.
3. 3.
   Nông nghiệp phát triển theo hướng sản xuất chất lượng cao, hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao; gắn với chế biến và chuỗi giá trị; phát triển thủy sản bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu.
4. 4.
   Công nghiệp chú trọng chế biến sâu, công nghiệp hỗ trợ, năng lượng sạch; kiểm soát phát thải và ô nhiễm.
5. 5.
   Dịch vụ phát triển thành ngành mũi nhọn: logistics, giao thông vận tải đa phương thức, tài chính - ngân hàng hiện đại, du lịch, thương mại, giáo dục - đào tạo, y tế chất lượng cao.
6. 6.
   Hoàn thiện hạ tầng đô thị và giao thông liên vùng; chủ động phòng chống thiên tai, bảo vệ môi trường; nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.
7. 7.
   Tăng cường liên kết trong vùng và với các vùng khác; phân công lao động xã hội hợp lí giữa các tỉnh, thành phố.

6. Câu hỏi ôn tập và kĩ năng