1. Ý chính
- Thương mại là ngành dịch vụ trung gian nối sản xuất với tiêu dùng, gồm thương mại nội địa và thương mại quốc tế.
- Du lịch là ngành dịch vụ tổng hợp dựa trên tài nguyên thiên nhiên, văn hóa, lịch sử cùng hệ thống lưu trú, ăn uống, giao thông, giải trí.
- Cả hai ngành đều chịu tác động của sản xuất, mức sống, hạ tầng giao thông, chính sách và môi trường.
- Phương hướng chung là chuyển đổi số, nâng cao chất lượng dịch vụ, hội nhập quốc tế và phát triển bền vững.
2. Thương mại
2.1 Khái niệm và vai trò
Thương mại là toàn bộ hoạt động mua bán hàng hoá và dịch vụ, gồm việc trao đổi sản phẩm giữa các chủ thể kinh tế trong nước và giữa nước ta với thị trường nước ngoài.
Vai trò chính:
- Làm cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng, đảm bảo hàng hóa lưu thông thông suốt.
- Góp phần mở rộng thị trường, thúc đẩy phân công lao động và chuyên môn hóa sản xuất.
- Tạo việc làm, tăng thu ngân sách nhà nước và đẩy nhanh tăng trưởng kinh tế.
2.2 Các nhân tố ảnh hưởng
- Sản xuất: sản lượng, cơ cấu và chất lượng hàng hóa quyết định nguồn cung cho thị trường.
- Dân cư, mức sống: mật độ dân cư và thu nhập tác động trực tiếp đến sức mua.
- Cơ sở hạ tầng: giao thông vận tải, kho bãi, hệ thống phân phối và công nghệ thông tin.
- Chính sách: quy hoạch mạng lưới thương mại, cơ chế quản lí và các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế.
2.3 Thế mạnh và hạn chế
Thế mạnh: mạng lưới phân phối ngày càng đa dạng, khả năng tiếp cận thị trường trong nước và quốc tế ngày càng tốt.
Hạn chế: phân bố thương mại còn chênh lệch giữa thành thị với nông thôn, giữa các vùng miền; chất lượng dịch vụ và năng lực hậu cần ở một số nơi còn hạn chế.
2.4 Hiện trạng phát triển và phân bố
- Nội thương: phát triển nhanh, tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng; hoạt động sôi động nhất ở Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Hồng và các đô thị lớn (TP Hồ Chí Minh, Hà Nội).
- Ngoại thương: tổng trị giá xuất, nhập khẩu tăng nhanh; những năm gần đây nước ta chủ yếu xuất siêu. Hàng xuất khẩu chủ lực gồm điện thoại, máy tính và linh kiện điện tử, dệt may, giày dép, nông – thuỷ sản; nhập khẩu chủ yếu máy móc, thiết bị, nguyên liệu. Thị trường ngày càng mở rộng, bạn hàng lớn là Hoa Kỳ, Trung Quốc, EU, ASEAN, Nhật Bản, Hàn Quốc.
Các hình thức phân phối truyền thống và hiện đại cùng tồn tại:
| Nhóm hình thức | Đặc điểm chủ yếu |
| Chợ truyền thống | Phân tán, gần dân, phổ biến ở nông thôn và vùng sâu, vùng xa |
| Siêu thị, trung tâm thương mại | Tập trung chủ yếu tại đô thị, quy mô lớn, tiện nghi hiện đại |
| Thương mại điện tử | Phát triển nhanh, giao dịch trực tuyến, rút ngắn khoảng cách địa lí |
2.5 Định hướng phát triển
- 1.Đẩy mạnh chuyển đổi số trong thương mại, phát triển thanh toán điện tử và thương mại điện tử xuyên biên giới.
- 2.Hoàn thiện kết nối hậu cần, giảm chi phí lưu thông hàng hóa.
- 3.Mở rộng thị trường ngoại thương, tận dụng các hiệp định thương mại tự do, đa phương hóa thị trường xuất nhập khẩu.
- 4.Quy hoạch mạng lưới phân phối hợp lí, coi trọng nông thôn và miền núi.
3. Du lịch
3.1 Khái niệm và vai trò
Du lịch là ngành dịch vụ tổng hợp khai thác tài nguyên du lịch như cảnh quan thiên nhiên, di tích lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán để phục vụ nhu cầu nghỉ ngơi, vui chơi, giải trí, tìm hiểu của con người.
Vai trò:
- Tạo việc làm trực tiếp, gián tiếp và làm tăng thu nhập cho người dân địa phương.
- Mang lại nguồn ngoại tệ từ khách quốc tế.
- Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển địa phương và bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa.
3.2 Các nhân tố ảnh hưởng
- Tài nguyên du lịch: độ phong phú, tính đặc thù của cảnh quan và di sản.
- Cơ sở hạ tầng: giao thông, nơi lưu trú, dịch vụ ăn uống, y tế.
- An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội: quyết định hình ảnh điểm đến và sự yên tâm của du khách.
- Môi trường, biến đổi khí hậu: ảnh hưởng đến cảnh quan và khả năng khai thác lâu dài.
- Nhu cầu du lịch, mức sống và chính sách: thu nhập tăng làm nhu cầu du lịch tăng; chính sách phát triển du lịch, thị thực tạo điều kiện thu hút khách.
3.3 Thế mạnh và hạn chế
Thế mạnh: tài nguyên đa dạng, hình thành nhiều vùng du lịch có sức hút; vị trí địa lí thuận lợi kết nối với khu vực.
Hạn chế: chất lượng dịch vụ chưa đồng đều; hạ tầng tại một số điểm chưa đáp ứng yêu cầu; ô nhiễm môi trường ở khu du lịch đông khách; nguồn nhân lực còn thiếu kĩ năng ngoại ngữ và nghiệp vụ chuyên sâu.
3.4 Hiện trạng phát triển và phân bố
Số lượt khách nội địa và khách quốc tế nhìn chung tăng (giảm mạnh trong thời gian dịch COVID-19, sau đó phục hồi); doanh thu du lịch tăng. Các vùng và trung tâm du lịch hình thành nơi có tài nguyên du lịch hấp dẫn và hạ tầng tốt:
- Trung du và miền núi phía Bắc: cảnh quan núi non, văn hoá các dân tộc, khí hậu mát mẻ.
- Dải ven biển miền Trung: biển đảo, bãi tắm, di sản thế giới.
- Tây Nguyên: cảnh quan cao nguyên, văn hoá cồng chiêng, du lịch sinh thái.
- Đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ: du lịch đô thị, hội chợ, MICE, kết hợp công viên giải trí hiện đại.
- Đồng bằng sông Cửu Long: du lịch miệt vườn, sông nước và văn hóa đặc trưng Nam Bộ.
3.5 Định hướng phát triển
- 1.Xây dựng thương hiệu quốc gia về du lịch; đa dạng hóa sản phẩm: biển đảo, sinh thái, văn hóa, MICE, du lịch y tế, du lịch nông thôn.
- 2.Phát triển bền vững, bảo vệ môi trường, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa địa phương.
- 3.Nâng cấp hạ tầng du lịch; tiếp tục cải thiện chính sách visa và thủ tục nhập cảnh.
- 4.Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, ứng dụng công nghệ thông tin trong quảng bá và vận hành.
4. Câu hỏi ôn tập và kĩ năng đọc bảng số liệu
Phân tích mối quan hệ giữa sản xuất và thương mại.
Gợi ý trả lời
Sản xuất quyết định hàng hóa đưa ra thị trường; thương mại tạo đầu ra cho sản phẩm. Khi sản xuất phát triển, lưu thông hàng hóa tăng; ngược lại, thị trường mở rộng cũng kích thích sản xuất, chuyên môn hóa và phân công lao động.
Khi đọc bảng số liệu về lượng khách du lịch, cần chú ý những điểm nào để nhận xét đúng xu hướng?
Gợi ý trả lời
Chú ý tiêu đề bảng, đơn vị tính và đối tượng thống kê (khách quốc tế, khách nội địa hay tổng cộng). Cần xem dãy số theo nhiều năm liên tiếp để xác định xu hướng tăng hay giảm; so sánh nhóm nào tăng nhanh hơn để thấy động lực chính. Không kết luận vội từ một năm đơn lẻ.
Tại sao du lịch là ngành dịch vụ tổng hợp? Điều đó có ý nghĩa gì khi phát triển ngành?
Gợi ý trả lời
Vì du lịch huy động nhiều lĩnh vực cùng tham gia: giao thông, lưu trú, ăn uống, mua sắm, văn hóa, giải trí. Do đó phát triển du lịch cần sự phối hợp giữa nhiều ngành, nhiều địa phương và sự vào cuộc của doanh nghiệp lẫn cộng đồng địa phương.