Bài 20. Vai trò, các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố các ngành dịch vụ

1. Nhận diện ngành dịch vụ

Các ngành dịch vụ thường gặp:

• Giao thông vận tải; thông tin liên lạc.
• Thương mại; kho bãi; khách sạn - nhà hàng.
• Tài chính - ngân hàng - bảo hiểm.
• Du lịch và các dịch vụ đô thị.

2. Vai trò của ngành dịch vụ

1. 1.
   Tạo điều kiện liên kết, khơi thông sản xuất; góp phần vận chuyển, lưu thông hàng hóa, nguyên liệu và phục vụ đi lại của người dân.
2. 2.
   Thúc đẩy chuyên môn hóa, phân công lao động theo không gian; góp phần khai thác thế mạnh của từng địa phương.
3. 3.
   Thu hút lao động, tạo việc làm nhất là ở đô thị và các vùng có nhu cầu dịch vụ lớn.
4. 4.
   Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa.
5. 5.
   Tăng thu nhập người dân, thu ngân sách nhà nước, thu hút đầu tư, nâng cao chất lượng đời sống.

3. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố

3.1 Nhân tố kinh tế - xã hội

• Trình độ phát triển kinh tế, cơ cấu kinh tế và thu nhập của dân cư: quyết định nhu cầu và khả năng chi trả cho dịch vụ.
• Dân cư và lao động: số lượng, mật độ dân cư, trình độ học vấn, tay nghề lao động.
• Thị trường: quy mô thị trường, xu hướng tiêu dùng, khả năng mở rộng thị trường trong nước và quốc tế.
• Chính sách, thể chế, hội nhập quốc tế: thúc đẩy đầu tư, mở rộng hoạt động dịch vụ.

3.2 Nhân tố tự nhiên

• Vị trí địa lí, địa hình, khí hậu, cảnh quan thiên nhiên, tài nguyên du lịch.
• Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên tạo lợi thế cho du lịch, vị trí trung chuyển vận tải và khả năng hình thành trung tâm dịch vụ.

3.3 Nhân tố khoa học - công nghệ và hạ tầng

• Giao thông vận tải, thông tin liên lạc, cơ sở vật chất kĩ thuật.
• Trình độ công nghệ, ứng dụng chuyển đổi số trong sản xuất và tiêu dùng dịch vụ.

Bảng 1. Một số nhân tố và tác động đến dịch vụ

4. Hiện trạng phát triển và phân bố ở nước ta

4.1 Hiện trạng phát triển

Ngành dịch vụ ở nước ta phát triển nhanh; tỉ trọng khu vực dịch vụ trong GDP ngày càng lớn và là khu vực có tỉ trọng cao nhất trong ba khu vực kinh tế. Dịch vụ thu hút một bộ phận lớn lao động, nhất là thương mại, giao thông vận tải, tài chính - ngân hàng - bảo hiểm, du lịch.

4.2 Hiện trạng phân bố

• Phân bố chưa đồng đều; dịch vụ tập trung ở các đô thị lớn, vùng kinh tế trọng điểm, nơi có hạ tầng giao thông và thông tin phát triển.

• Các ngành dịch vụ phân bố theo quy luật riêng:

  • Giao thông vận tải gắn với mạng lưới đường bộ, đường sắt, đường biển, hàng không, cảng biển, cảng hàng không, các hành lang kinh tế.
  • Du lịch gắn với tài nguyên thiên nhiên, di sản văn hóa, đô thị và khí hậu.
  • Thương mại, tài chính - ngân hàng tập trung ở trung tâm đô thị.

4.3 Thế mạnh và hạn chế

• Thế mạnh: các ngành dịch vụ phát triển nhanh, có mặt ở khắp các tỉnh, thành phố trong cả nước; nhiều tiềm năng du lịch; vị trí địa lí thuận lợi; hợp tác quốc tế ngày càng sâu rộng.
• Hạn chế: sự phát triển của các ngành dịch vụ chưa đồng đều giữa các vùng; một số ngành còn thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao; hạ tầng và mức độ ứng dụng công nghệ còn chênh lệch.

5. Định hướng phát triển ngành dịch vụ

1. 1.
   Phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng giao thông và thông tin liên lạc; coi đây là nền tảng để liên kết các ngành, các vùng.
2. 2.
   Phát triển các ngành dịch vụ có lợi thế và động lực tăng trưởng như du lịch, vận tải - logistics, thương mại, tài chính - ngân hàng - bảo hiểm.
3. 3.
   Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; đào tạo kĩ năng, ngoại ngữ, kĩ năng số, nguồn nhân lực chất lượng cao.
4. 4.
   Ứng dụng mạnh mẽ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; phát triển dịch vụ trực tuyến.
5. 5.
   Liên kết vùng, phát triển dịch vụ nông thôn, miền núi, biên giới, hải đảo để thu hẹp chênh lệch so với đô thị.
6. 6.
   Mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh trong hội nhập quốc tế.

6. Câu hỏi ôn tập và kĩ năng đọc bảng số liệu, biểu đồ