Bài 18. Một số hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp

1. Ý chính của bài

2. Các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp ở nước ta

2.1 Điểm công nghiệp

• Đồng nhất với một điểm dân cư, có một hoặc một vài xí nghiệp; thường gần nguồn nguyên liệu, nhiên liệu; giữa các xí nghiệp hầu như không có mối liên hệ sản xuất.
• Phân bố: phổ biến ở vùng trung du, miền núi, Tây Nguyên, nơi công nghiệp chưa phát triển mạnh (ví dụ các cơ sở chế biến chè, cà phê, khai khoáng).

2.2 Khu công nghiệp

• Là khu vực có ranh giới địa lí xác định, chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện dịch vụ cho sản xuất công nghiệp; được thành lập theo quy định của Nhà nước; có kết cấu hạ tầng đồng bộ, được hưởng chính sách ưu đãi.
• Gồm nhiều loại: khu công nghiệp thông thường, khu chế xuất (sản xuất hàng xuất khẩu), khu công nghiệp hỗ trợ, khu công nghiệp sinh thái…
• Phát triển mạnh từ thập niên 1990; hiện cả nước có hàng trăm khu công nghiệp, tập trung nhiều nhất ở Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Hồng, tiếp đến là ven biển miền Trung; trung du, miền núi còn ít.
• Vai trò: thu hút vốn đầu tư (nhất là FDI), tạo việc làm, đóng góp lớn vào giá trị sản xuất và xuất khẩu; hạn chế: một số khu tỉ lệ lấp đầy thấp, xử lí chất thải chưa tốt.

2.3 Khu công nghệ cao

• Là nơi tập trung, liên kết hoạt động nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao công nghệ cao, đào tạo nhân lực và sản xuất sản phẩm công nghệ cao.
• Ví dụ: Khu công nghệ cao Hoà Lạc (Hà Nội), Khu công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh, Khu công nghệ cao Đà Nẵng.

2.4 Trung tâm công nghiệp

• Gắn với đô thị vừa và lớn; gồm nhiều điểm công nghiệp, khu công nghiệp có mối liên hệ chặt chẽ về sản xuất, kĩ thuật, công nghệ; có các ngành chuyên môn hoá và các ngành bổ trợ.
• Các trung tâm công nghiệp lớn nhất: Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội; ngoài ra có Hải Phòng, Đà Nẵng, Biên Hoà, Cần Thơ…

2.5 Vùng công nghiệp

• Có quy mô lãnh thổ lớn, gồm nhiều trung tâm, khu, điểm công nghiệp có mối liên hệ về sản xuất và có những nét tương đồng trong quá trình hình thành; có một hoặc vài trung tâm hạt nhân.
• Ví dụ: vùng công nghiệp có hạt nhân là Thành phố Hồ Chí Minh ở Đông Nam Bộ; vùng có hạt nhân là Hà Nội, Hải Phòng ở Đồng bằng sông Hồng và phụ cận.

3. Nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức lãnh thổ công nghiệp

1. 1.
   Vị trí địa lí: gần cảng biển, sân bay, đầu mối giao thông, đô thị lớn thuận lợi hình thành khu công nghiệp, trung tâm công nghiệp.
2. 2.
   Tài nguyên thiên nhiên: chi phối phân bố các điểm công nghiệp khai thác, chế biến nông - lâm - thuỷ sản.
3. 3.
   Kinh tế - xã hội: lao động, thị trường, vốn đầu tư, kết cấu hạ tầng, khoa học - công nghệ và chính sách quy hoạch, ưu đãi đầu tư của Nhà nước.

4. Định hướng phát triển

• Nâng cao hiệu quả các khu công nghiệp hiện có; phát triển khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp hỗ trợ, khu công nghệ cao.
• Xử lí chất thải tập trung, sản xuất sạch hơn, công nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn.
• Phân bố hợp lí hơn giữa các vùng, gắn với quy hoạch đô thị, giao thông và nhà ở cho người lao động.

5. Câu hỏi ôn tập