Bài 11. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế

1. Ý chính

2. Các nhân tố ảnh hưởng

1. 1.
   Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Tiến bộ của khoa học – kĩ thuật và công nghệ, cơ giới hóa, tự động hóa thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại.
2. 2.
   Chính sách, chiến lược phát triển kinh tế – xã hội. Các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước có vai trò định hướng, điều tiết và tạo động lực cho quá trình chuyển dịch.
3. 3.
   Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Tạo cơ hội tiếp cận vốn đầu tư, công nghệ tiên tiến và thị trường tiêu thụ; đồng thời tạo sức ép cạnh tranh, buộc nền kinh tế phải chuyển dịch nhanh hơn.
4. 4.
   Điều kiện tự nhiên và kinh tế – xã hội trong nước. Nguồn tài nguyên thiên nhiên, chất lượng nguồn nhân lực, trình độ hạ tầng và quy mô thị trường ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ cũng như hướng chuyển dịch.

3. Nội dung chuyển dịch cơ cấu kinh tế

4. Thực trạng phát triển và phân bố

Nước ta đang trong quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu sang nền kinh tế công nghiệp – dịch vụ hiện đại.

4.1 Thế mạnh

• Khu vực dịch vụ (III) phát triển nhanh, chiếm tỉ trọng lớn nhất trong GDP, trong đó có nhiều ngành mũi nhọn như bán buôn – bán lẻ, vận tải kho bãi, thông tin – truyền thông, tài chính – ngân hàng, du lịch.
• Khu vực công nghiệp – xây dựng (II) đã thu hút được lượng vốn đầu tư lớn, tạo ra nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực (điện tử, dệt may, giày dép…).
• Khu vực nông, lâm nghiệp và thuỷ sản (I) tuy giảm tỉ trọng nhưng vẫn giữ vai trò quan trọng; nước ta đứng trong nhóm đầu thế giới về nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu.
• Hình thành các vùng kinh tế trọng điểm (Bắc Bộ, miền Trung, phía Nam, vùng Đồng bằng sông Cửu Long) và các trung tâm động lực (Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng…).

4.2 Hạn chế

• Chất lượng chuyển dịch cơ cấu còn thấp: năng suất lao động khu vực nông nghiệp chậm cải thiện; công nghiệp chế biến, chế tạo chưa phát triển mạnh; dịch vụ giá trị gia tăng cao (tài chính, công nghệ, y tế, giáo dục) còn hạn chế.
• Quá trình chuyển dịch chưa gắn chặt với chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.
• Khoảng cách phát triển giữa các vùng còn lớn; một số địa phương miền núi, Tây Nguyên, đồng bằng sông Cửu Long vẫn còn nhiều khó khăn.

5. Định hướng phát triển

1. 1.
   Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước gắn với chuyển đổi số, xây dựng nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế tri thức.
2. 2.
   Phát triển mạnh khu vực II theo hướng công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao; phát triển khu vực III với các dịch vụ chất lượng cao (logistics, tài chính – ngân hàng hiện đại, du lịch, thương mại điện tử).
3. 3.
   Phát triển nông nghiệp hàng hóa, ứng dụng công nghệ cao, gắn với xây dựng nông thôn mới.
4. 4.
   Đa dạng hóa các thành phần kinh tế; phát triển kinh tế tư nhân; thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài có chất lượng, có chuyển giao công nghệ tiên tiến.
5. 5.
   Gắn tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội và bảo vệ môi trường; thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng.

6. Ôn tập và kĩ năng