1. Bối cảnh
Bối cảnh bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ
- Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ (1954), đất nước tạm thời bị chia cắt làm hai miền, lấy vĩ tuyến 17 làm giới tuyến quân sự tạm thời: miền Bắc hoàn toàn giải phóng; miền Nam do Mỹ và chính quyền Sài Gòn kiểm soát.
- Mỹ thay chân Pháp, dựng lên chính quyền Ngô Đình Diệm, âm mưu chia cắt lâu dài Việt Nam, biến miền Nam thành thuộc địa kiểu mới, căn cứ quân sự của Mỹ; phá hoại cuộc tổng tuyển cử thống nhất đất nước dự kiến tháng 7/1956.
- Chính quyền Ngô Đình Diệm độc tài, gia đình trị, thi hành chính sách “tố cộng, diệt cộng”, đàn áp khốc liệt phong trào yêu nước.
- Nhân dân ta tiến hành đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc (hậu phương) và cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam (tiền tuyến), nhằm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
2. Diễn biến chính
2.1 Những mốc thời gian quan trọng
- 1954 – 1960: Nhân dân miền Nam đấu tranh chính trị đòi thi hành Hiệp định Giơ-ne-vơ; 1959 – 1960: phong trào Đồng khởi bùng nổ, làm chuyển biến cách mạng miền Nam từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công.
- 20/12/1960: Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời. Tháng 9/1960, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng đề ra đường lối cách mạng cả nước.
- 1961 – 1965: Mỹ tiến hành chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” ở miền Nam; quân dân miền Nam giành thắng lợi ở Ấp Bắc (1/1963), Bình Giã (cuối 1964 – đầu 1965)…; tháng 11/1963, chính quyền Ngô Đình Diệm bị lật đổ. Chiến lược này cơ bản bị phá sản.
- 8/1964: Mỹ dựng lên “sự kiện Vịnh Bắc Bộ”, lấy cớ ném bom miền Bắc; từ tháng 2/1965, Mỹ tiến hành chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ nhất.
- 1965 – 1968: Mỹ chuyển sang chiến lược “Chiến tranh cục bộ”, đưa quân Mỹ và quân đồng minh vào trực tiếp tham chiến ở miền Nam. Quân dân ta giành thắng lợi ở Vạn Tường (8/1965), đánh bại các cuộc phản công mùa khô 1965 – 1966 và 1966 – 1967; miền Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại, vừa chi viện cho miền Nam.
- Xuân 1968: Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân đánh vào hầu khắp các đô thị miền Nam, làm lung lay ý chí xâm lược của Mỹ, buộc Mỹ tuyên bố “phi Mỹ hóa” chiến tranh, ngừng ném bom miền Bắc và chấp nhận đàm phán ở Pa-ri; mở ra bước ngoặt của cuộc kháng chiến.
- 1969 – 1973: Mỹ thực hiện chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” và mở rộng chiến tranh ra toàn Đông Dương. Năm 1972, ta mở cuộc Tiến công chiến lược ở miền Nam; tháng 12/1972, quân dân miền Bắc đánh bại cuộc tập kích bằng máy bay B-52 vào Hà Nội, Hải Phòng (trận “Điện Biên Phủ trên không”).
- 27/1/1973: Hiệp định Pa-ri về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được kí kết: Mỹ cam kết tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam và rút hết quân Mỹ, quân đồng minh khỏi miền Nam.
- 1973 – 1974: Chính quyền Sài Gòn phá hoại Hiệp định, tiến hành “tràn ngập lãnh thổ”; ta kiên quyết đánh trả, giành thắng lợi ở Phước Long (12/1974 – 1/1975). Bộ Chính trị đề ra kế hoạch giải phóng miền Nam.
- Xuân 1975: Tổng tiến công và nổi dậy gồm ba chiến dịch lớn: Tây Nguyên (3/1975, mở đầu bằng trận Buôn Ma Thuột), Huế – Đà Nẵng (cuối 3/1975) và Hồ Chí Minh (26 – 30/4/1975). Trưa 30/4/1975, Sài Gòn được giải phóng; ngày 2/5/1975, Châu Đốc là tỉnh cuối cùng của miền Nam được giải phóng.
2.2 Nhận diện quá trình kháng chiến
Lưu ý
Để nhớ đúng trình tự, có thể chia cuộc kháng chiến thành các giai đoạn:
- 1954 – 1960: đấu tranh chống chế độ Mỹ – Diệm, phong trào Đồng khởi.
- 1961 – 1965: chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”.
- 1965 – 1968: chống chiến lược “Chiến tranh cục bộ” ở miền Nam và chiến tranh phá hoại miền Bắc; Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968.
- 1969 – 1973: chống chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh”, kết thúc bằng Hiệp định Pa-ri.
- 1973 – 1975: tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Nam bằng cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975.
3. Kết quả, ý nghĩa, bài học kinh nghiệm
Kết quả và ý nghĩa
- Kết thúc 21 năm kháng chiến chống Mỹ và 30 năm chiến tranh giải phóng dân tộc (1945 – 1975); chấm dứt ách thống trị của chủ nghĩa thực dân mới ở miền Nam, hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trong cả nước.
- Mở ra kỉ nguyên mới của dân tộc: cả nước độc lập, thống nhất, đi lên chủ nghĩa xã hội.
- Tác động mạnh mẽ đến tình hình nước Mỹ và thế giới; cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc và phong trào đấu tranh vì hòa bình trên thế giới.
Nguyên nhân thắng lợi
- Sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh; truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết, chiến đấu dũng cảm của nhân dân hai miền.
- Hậu phương miền Bắc xây dựng vững mạnh, chi viện to lớn cho tiền tuyến miền Nam.
- Liên minh chiến đấu của ba nước Đông Dương; sự giúp đỡ của các nước xã hội chủ nghĩa, sự ủng hộ của nhân dân tiến bộ trên thế giới, kể cả nhân dân Mỹ.
Bài học kinh nghiệm
- Giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kết hợp chặt chẽ hai nhiệm vụ chiến lược ở hai miền với hậu phương miền Bắc và tiền tuyến miền Nam.
- Tiến hành chiến tranh nhân dân, phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
- Kết hợp đấu tranh quân sự, chính trị, ngoại giao; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.
- Tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của các nước xã hội chủ nghĩa, bạn bè quốc tế và phong trào hòa bình trên thế giới.
4. Câu hỏi ôn tập và gợi ý
Câu hỏi 1 (Câu hỏi ôn tập)
- 1.Nêu bối cảnh lịch sử khi nhân dân ta bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
- 2.Trình bày diễn biến chính của cuộc kháng chiến qua các giai đoạn.
- 3.Vì sao Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968 mở ra bước ngoặt của cuộc kháng chiến?
- 4.Nêu kết quả, ý nghĩa và một số bài học kinh nghiệm của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Gợi ý trả lời
- Hiệp định Giơ-ne-vơ, đất nước tạm thời chia cắt theo vĩ tuyến 17; Mỹ thay Pháp, âm mưu biến miền Nam thành thuộc địa kiểu mới; chính quyền Ngô Đình Diệm đàn áp nhân dân; nhân dân ta thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược ở hai miền.
- 1954 – 1960: Đồng khởi, ra đời Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam. 1961 – 1965: đánh bại “Chiến tranh đặc biệt”. 1965 – 1968: đánh bại “Chiến tranh cục bộ”, Tổng tiến công Mậu Thân. 1969 – 1973: đánh bại “Việt Nam hóa chiến tranh”, Hiệp định Pa-ri. 1973 – 1975: Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam.
- Mậu Thân 1968 làm lung lay ý chí xâm lược của Mỹ, buộc Mỹ “phi Mỹ hóa” chiến tranh, ngừng ném bom miền Bắc và ngồi vào bàn đàm phán ở Pa-ri.
- Kết quả: giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Bài học: đường lối đúng đắn, chiến tranh nhân dân, kết hợp quân sự – chính trị – ngoại giao, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.