1. Bối cảnh, nguyên nhân
Bối cảnh hình thành cuộc đời, sự nghiệp
- Bối cảnh khách quan: Đầu thế kỷ XX, nhân dân Việt Nam chịu ách thống trị của thực dân Pháp và chế độ phong kiến, mất chủ quyền, đói nghèo, lạc hậu. Các phong trào yêu nước như Cần Vương, Duy Tân, Đông Du và các cuộc khởi nghĩa nông dân đều thất bại do thiếu đường lối đúng đắn.
- Bối cảnh chủ quan: Hồ Chí Minh sinh ra trong gia đình nhà nho yêu nước, cha là cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, mẹ là cụ Hoàng Thị Loan. Người được học chữ Hán, tiếp thu truyền thống gia đình và tư tưởng Nho giáo.
- Động cơ trực tiếp: Quyết tâm giải phóng dân tộc, thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu; tìm con đường cứu nước, cứu dân hiệu quả nhất.
2. Diễn biến chính trong cuộc đời và sự nghiệp
- 19/5/1890: Nguyễn Sinh Cung (tức Hồ Chí Minh) sinh ra tại quê ngoại là làng Hoàng Trù; quê nội là làng Kim Liên (làng Sen), huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.
- 1890–1911: Lớn lên trong gia đình yêu nước; từng học tập ở Huế (Trường Quốc học), dạy học ở Trường Dục Thanh (Phan Thiết); sớm chứng kiến cảnh nước mất, nhà tan, nung nấu ý chí cứu nước.
- 5/6/1911: Rời bến cảng Nhà Rồng (Sài Gòn) đi tìm đường cứu nước, mở đầu hành trình qua nhiều châu lục.
- 1911–1917: Qua nhiều nước ở châu Âu, châu Phi, châu Mỹ (sống ở Pháp, Mỹ, Anh); làm nhiều nghề để sinh sống, tìm hiểu các cuộc cách mạng và đời sống nhân dân các nước.
- 6/1919: Thay mặt những người Việt Nam yêu nước tại Pháp, gửi tới Hội nghị Véc-xai bản Yêu sách của nhân dân An Nam, kí tên Nguyễn Ái Quốc.
- Tháng 7 năm 1920: Đọc Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V.I. Lênin; tìm ra con đường cứu nước theo chủ nghĩa Mác-Lênin.
- Tháng 12 năm 1920: Tại Đại hội Tua (Pháp), tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp và tán thành gia nhập Quốc tế Cộng sản.
- 1922: Tham gia sáng lập báo Người cùng khổ, đấu tranh cho quyền lợi của các dân tộc thuộc địa.
- 1924: Tham dự Đại hội V Quốc tế Cộng sản tại Liên Xô.
- 1925: Thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, mở lớp đào tạo cán bộ tại Quảng Châu (Trung Quốc).
- Tháng 2 năm 1930: Chủ trì Hội nghị thành lập Đảng tại Hương Cảng (Trung Quốc). Ngày 3/2/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, tạo bước ngoặt cho cách mạng Việt Nam.
- 1930–1940: Hoạt động ở nước ngoài trong điều kiện vô cùng khó khăn: năm 1931 bị chính quyền Anh bắt giam ở Hồng Kông; từ năm 1934 học tập, làm việc ở Liên Xô; năm 1938 sang Trung Quốc, tìm cách liên lạc với Đảng để về nước.
- 28/1/1941: Về nước sau 30 năm xa Tổ quốc, trực tiếp lãnh đạo cách mạng; tháng 5/1941 chủ trì Hội nghị Trung ương 8, thành lập Mặt trận Việt Minh (19/5/1941).
- 1942–1943: Sang Trung Quốc tranh thủ sự giúp đỡ của Đồng minh, bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam; trong tù viết tập thơ Nhật kí trong tù.
- Tháng 8 năm 1945: Lãnh đạo Tổng khởi nghĩa, giành chính quyền trên cả nước; Cách mạng Tháng Tám thành công.
- 2/9/1945: Đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Ba Đình, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.
- 1946: Được Quốc hội khoá I bầu làm Chủ tịch nước (3/1946); đêm 19/12/1946 ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến.
- Tháng 2 năm 1951: Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II, Đảng đổi tên thành Đảng Lao động Việt Nam; Hồ Chí Minh được bầu làm Chủ tịch Đảng.
- 1954: Lãnh đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đến thắng lợi hoàn toàn với chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954).
- 1954–1969: Lãnh đạo nhân dân miền Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội; đồng thời chỉ đạo kháng chiến chống Mỹ, bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, hướng tới thống nhất Tổ quốc.
- 2/9/1969: Hồ Chí Minh qua đời tại Hà Nội, để lại Di chúc thiêng liêng và tấm gương đạo đức cả đời vì nước, vì dân.
3. Kết quả, ý nghĩa và bài học kinh nghiệm
Kết quả
- Tìm ra chân lý cứu nước: chủ nghĩa Mác-Lênin gắn với phong trào công nhân và sức mạnh yêu nước Việt Nam.
- Sáng lập và rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam trở thành lực lượng lãnh đạo cách mạng.
- Lãnh đạo thành công Cách mạng Tháng Tám, giành độc lập dân tộc; đưa đất nước bước vào thời kỳ độc lập, tự do.
- Để lại Di chúc thiêng liêng và nền tảng tư tưởng, đạo đức, phong cách cho các thế hệ sau.
Ý nghĩa
- Cuộc đời, sự nghiệp của Hồ Chí Minh gắn liền với vận mệnh dân tộc và thời đại; Người là Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hoá kiệt xuất của Việt Nam.
- Tư tưởng Hồ Chí Minh trở thành ngọn cờ dẫn dắt sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
- Ảnh hưởng quốc tế: Hồ Chí Minh được nhân dân thế giới kính trọng vì những đóng góp cho hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.
Bài học kinh nghiệm
- Chủ nghĩa yêu nước phải gắn liền với chủ nghĩa quốc tế và con đường cách mạng đúng đắn.
- Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là phẩm chất đạo đức mẫu mực cần noi theo.
- Tư tưởng phải gắn với thực tiễn; lý luận cách mạng phải chuyển hoá thành hành động cách mạng.
- Tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, nhân ái, vị tha là cội nguồn sức mạnh để vượt qua mọi kẻ thù.
4. Câu hỏi ôn tập có gợi ý
Câu hỏi 1 (Câu 1)
Trình bày quá trình hình thành tư tưởng cứu nước của Hồ Chí Minh từ 1890 đến 1930.
Gợi ý trả lời
- Giai đoạn 1890–1911: ý chí cứu nước manh nha từ truyền thống gia đình và sự kiến thực tế về đất nước.
- Giai đoạn 1911–1920: đi nhiều nước, khảo sát thực tiễn, nhận thấy hạn chế của các cuộc cách mạng tư sản; năm 1920 đọc Luận cương của Lê-nin, tìm thấy con đường cứu nước.
- Giai đoạn 1920–1930: từ chủ nghĩa yêu nước đến với chủ nghĩa Mác - Lê-nin; truyền bá lí luận, chuẩn bị về tư tưởng, chính trị, tổ chức cho việc thành lập Đảng.
Câu hỏi 2 (Câu 2)
Vì sao ngày 3/2/1930 được coi là bước ngoặt lớn trong cuộc đời Hồ Chí Minh và sự nghiệp cách mạng Việt Nam?
Gợi ý trả lời
Đây là ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Từ đó, cách mạng Việt Nam có tổ chức lãnh đạo, có đường lối đúng đắn, tạo điều kiện cho các thắng lợi về sau.
Câu hỏi 3 (Câu 3)
Hãy nêu những bài học kinh nghiệm từ cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh mà thế hệ trẻ cần học tập.
Gợi ý trả lời
Coi trọng lý tưởng độc lập dân tộc gắn với chủ nghĩa xã hội; giữ gìn đạo đức cách mạng (cần, kiệm, liêm, chính); gắn lý luận với thực tiễn; sống vì cộng đồng, vì dân.
5. Ghi nhớ nhanh các mốc quan trọng
- 19/5/1890: Nguyễn Sinh Cung ra đời ở Nam Đàn, Nghệ An.
- 5/6/1911: Rời Tổ quốc tìm đường cứu nước.
- 1919: Gửi Yêu sách của nhân dân An Nam tới Hội nghị Véc-xai.
- 1920: Tìm thấy con đường cứu nước theo chủ nghĩa Mác-Lênin.
- 3/2/1930: Thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.
- 1941: Về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng.
- 2/9/1945: Đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.
- 7/5/1954: Chiến thắng Điện Biên Phủ.
- 2/9/1969: Hồ Chí Minh qua đời tại Hà Nội.