Bài 1. Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ

1. Khung kiến thức chính

2. Các nhân tố ảnh hưởng và phạm vi lãnh thổ

2.1 Vị trí tự nhiên

• Nước ta nằm ở rìa phía đông bán đảo Đông Dương, gần trung tâm khu vực Đông Nam Á; nằm hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc.
• Phía bắc giáp Trung Quốc; phía tây giáp Lào và Campuchia; phía đông và phía nam giáp Biển Đông (có vịnh Bắc Bộ ở phía đông bắc và vịnh Thái Lan ở phía tây nam).
• Phần lớn lãnh thổ nằm trong múi giờ thứ $7$ (UTC+7).
• Nằm trong khu vực châu Á gió mùa, chịu ảnh hưởng của gió mùa và Tín phong; nằm trên đường di cư của nhiều loài sinh vật và ở nơi tiếp giáp giữa các vành đai sinh khoáng lớn; hình thành thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa.

2.2 Vị trí kinh tế - chính trị

• Là quốc gia ven biển, nằm ở vị trí cửa ngõ giữa lục địa và đại dương, là cầu nối giữa khu vực Đông Nam Á đại lục với Đông Nam Á hải đảo và khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
• Vị trí này thuận lợi cho giao thương quốc tế bằng đường biển, mở rộng hợp tác với các nước láng giềng và hội nhập kinh tế khu vực, thế giới.

2.3 Phạm vi lãnh thổ

Các chỉ tiêu chính (làm tròn):

• Diện tích vùng đất: khoảng $331$ nghìn $\mathrm{km}^2$.
• Đường bờ biển: khoảng $3\,260$ km.
• Đường biên giới trên đất liền rất dài, giáp Trung Quốc, Lào và Campuchia.
• Diện tích vùng biển: khoảng $1$ triệu $\mathrm{km}^2$.
• Vùng biển gồm nội thuỷ, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa. Lãnh hải rộng $12$ hải lí; vùng tiếp giáp lãnh hải rộng $12$ hải lí tính từ ranh giới ngoài của lãnh hải; vùng đặc quyền kinh tế rộng $200$ hải lí tính từ đường cơ sở.
• Vùng trời là khoảng không gian bao trùm trên lãnh thổ đất liền, nội thuỷ, lãnh hải và các đảo.
• Có hàng nghìn đảo lớn, nhỏ; trong đó có quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam.

3. Thế mạnh và hạn chế

3.1 Thế mạnh

• Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa có nguồn nhiệt, ẩm dồi dào, sinh khối lớn, tạo điều kiện phát triển nông nghiệp nhiệt đới với $2$ - $3$ vụ lúa mỗi năm ở đồng bằng.
• Bờ biển dài, biển rộng, nhiều vũng biển và cửa sông lớn: thuận lợi phát triển kinh tế biển, giao thông vận tải biển, cảng biển và du lịch.
• Vị trí giao thông chiến lược tạo điều kiện thu hút đầu tư, mở rộng thị trường xuất khẩu và hợp tác quốc tế.

3.2 Hạn chế

• Nằm trong vùng chịu ảnh hưởng của nhiều thiên tai (bão, áp thấp nhiệt đới, lũ lụt, hạn hán…); thời tiết diễn biến thất thường.
• Đất liền hẹp ngang, kéo dài theo chiều bắc - nam khoảng $1\,650$ km: gây khó khăn cho giao thông vận tải liên vùng và tăng chi phí xây dựng kết cấu hạ tầng.
• Đường biên giới trên bộ và đường bờ biển đều rất dài: đòi hỏi nhiều nguồn lực cho công tác quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh - quốc phòng.

4. Hiện trạng và phân bố

• Đồi núi chiếm khoảng $3/4$ diện tích phần đất liền, đồng bằng chiếm khoảng $1/4$; đồng bằng gồm hai châu thổ lớn (sông Hồng, sông Cửu Long) và dải đồng bằng ven biển miền Trung.
• Vùng biển, hải đảo phân bố chủ yếu ở phía đông, đông nam; nơi này có tiềm năng về thủy sản, khoáng sản biển và giao thương quốc tế.
• Do ảnh hưởng của vị trí và địa hình, dân cư cùng các vùng kinh tế trọng điểm có xu hướng tập trung ở vùng đồng bằng và ven biển, nơi đất đai bằng phẳng, giao thông thuận lợi.

5. Định hướng phát triển

• Khai thác lợi thế vị trí để hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng; phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ chủ quyền biển, đảo.
• Xây dựng hệ thống giao thông, cảng biển trung chuyển quốc tế để tận dụng lợi thế cửa ngõ giữa lục địa và đại dương.
• Chủ động phòng chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu; quản lý biên giới, hải đảo gắn với giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội.

6. Câu hỏi ôn tập và kĩ năng đọc số liệu