Bài 1. Liên hợp quốc

• Chiến tranh thế giới thứ hai vừa kết thúc để lại hậu quả vô cùng nặng nề; nhân loại mong muốn xây dựng một trật tự thế giới mới, kịp thời ngăn chặn nguy cơ của những cuộc chiến tranh tàn phá tương tự.
• Tổ chức Hội Quốc liên được hình thành sau Chiến tranh thế giới thứ nhất đã không hoàn thành sứ mệnh gìn giữ hòa bình, không ngăn chặn được Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ.
• Các nước Đồng minh chống phát xít nhận thức rõ cần một tổ chức quốc tế mới, có cơ chế hiệu quả hơn, thu hút sự tham gia rộng khắp của các quốc gia trên thế giới.

• 1/1/1942: 26 nước Đồng minh ký Tuyên bố Liên hợp quốc tại Oa-sinh-tơn; đây là lần đầu tiên tên gọi “Liên hợp quốc” được sử dụng chính thức.
• 1944: tại Hội nghị Đum-bác-tơn Ô-o-xơ (Mỹ), đại diện các cường quốc Đồng minh đưa ra đề xuất về tổ chức quốc tế mới, làm cơ sở cho Hiến chương Liên hợp quốc.
• 2/1945: Hội nghị I-an-ta (Liên Xô) thống nhất thành lập tổ chức Liên hợp quốc.
• 1945: từ 25/4 đến 26/6, Hội nghị Xăng Phờ-ran-xít-cô (Mỹ) với 50 nước tham dự đã thảo luận, thông qua và ký tên Hiến chương Liên hợp quốc.
• 24/10/1945: Hiến chương Liên hợp quốc chính thức có hiệu lực, Liên hợp quốc ra đời; ngày 24/10 được chọn làm Ngày Liên hợp quốc.
• 20/9/1977: Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Liên hợp quốc, đánh dấu bước gia nhập tích cực vào đời sống quốc tế của đất nước sau chiến tranh.

3.1 Mục đích chính

• Duy trì hòa bình và an ninh quốc tế; có hành động tập thể để ngăn chặn và loại trừ các mối đe dọa đến hòa bình.
• Phát triển quan hệ hữu nghị giữa các dân tộc trên cơ sở tôn trọng nguyên tắc bình đẳng chủ quyền và quyền tự quyết.
• Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội và nhân đạo.
• Làm trung tâm điều phối các hành động chung của cộng đồng quốc tế nhằm đạt được các mục tiêu nêu trên.

3.2 Nguyên tắc cơ bản

• Bình đẳng chủ quyền giữa các quốc gia thành viên.
• Giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình.
• Không can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác.
• Không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế, trừ trường hợp tự vệ chính đáng khi bị tấn công vũ trang hoặc khi được Hội đồng Bảo an cho phép thực hiện các biện pháp cưỡng chế.
• Tôn trọng các nghĩa vụ phát sinh từ Hiến chương và các điều ước quốc tế.

• Gìn giữ hòa bình: gửi lực lượng gìn giữ hòa bình, tiến hành hòa giải, trung gian giải quyết xung đột, cứu trợ nhân đạo trong khủng hoảng.
• Thúc đẩy hợp tác phát triển: điều phối chương trình hợp tác quốc tế về y tế (WHO), giáo dục (UNESCO), phát triển bền vững (UNDP), trẻ em (UNICEF), nông nghiệp và lương thực (FAO).
• Bảo vệ quyền con người: xúc tiến các hiệp định quốc tế, hỗ trợ người tị nạn, đấu tranh chống phân biệt đối xử.
• Giải quyết các vấn đề toàn cầu: biến đổi khí hậu, nghèo đói, dịch bệnh, bảo vệ môi trường.

Liên hợp quốc đã trở thành tổ chức quốc tế phổ quát nhất, có uy tín nhất thế giới hiện nay (từ 51 nước sáng lập ban đầu đến 193 thành viên). Liên hợp quốc góp phần duy trì hòa bình, ngăn ngừa chiến tranh thế giới mới, thúc đẩy hợp tác quốc tế và phát triển. Hiến chương Liên hợp quốc là văn kiện pháp lý nền tảng của trật tự quốc tế hiện đại. Đối với Việt Nam, việc gia nhập ngày 20/9/1977 mở ra điều kiện để nước ta tham gia sâu rộng vào đời sống quốc tế.